Sözleşmeler Hukuku Nedir?
Sözleşmenin gerçek işlevi yalnızca tarafların üzerinde anlaştığı bedeli ve yapılacak işi yazıya geçirmek değildir.
İyi hazırlanmış bir sözleşme tarafların hak ve yükümlülüklerini açık biçimde belirler ve ticari veya hukuki ilişkinin planlandığı gibi ilerlememesi hâlinde ne yapılacağını da düzenler.
Uyuşmazlık çıktığında genellikle şu sorular sorulur:
Kim hangi yükümlülüğü üstlenmiştir?
Teslim ne zaman yapılacaktır?
Bedel hangi tarihte ödenecektir?
Ek işler fiyata dahil midir?
Ayıp nasıl bildirilecektir?
Gecikmenin sonucu nedir?
Sözleşme hangi şartlarda sona erdirilebilir?
Fikrî haklar kime aittir?
Gizli bilgiler nasıl korunacaktır?
Uyuşmazlık nerede çözülecektir?
Bu soruların mümkün olan kısmının sözleşme kurulurken cevaplandırılması gerekir.
Sözleşmenin Kurulması
Türk Borçlar Kanunu’na göre sözleşme tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarıyla kurulur.
Kural olarak sözleşmeler şekle bağlı değildir.
Bununla birlikte kanunun belirli sözleşmeler için özel şekil şartı öngördüğü durumlarda bu kurallara uyulması gerekir.
Bu nedenle “imza yoksa hiçbir zaman sözleşme yoktur” veya “e-posta hiçbir zaman sözleşme oluşturmaz” şeklindeki genel ifadeler hukuken doğru değildir.
Somut işlemin şekle tabi olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Sözleşme Hazırlamadan Önce Ticari İlişkinin Analizi
Sözleşme hazırlamaya doğrudan hukuk maddeleri yazarak başlanmamalıdır.
Öncelikle tarafların yapmak istediği iş anlaşılmalıdır.
Kim hangi malı veya hizmeti sağlayacaktır?
Bedel nasıl hesaplanacaktır?
Teslim ve kabul nasıl yapılacaktır?
İş bir defalık mı yoksa sürekli midir?
Üretilecek fikrî hak kime ait olacaktır?
Kişisel veri işlenecek midir?
Hangi bilgiler gizlidir?
İşin bir bölümü üçüncü kişilere yaptırılacak mıdır?
Bu sorular cevaplanmadan hazırlanan sözleşme hukuken uzun olmasına rağmen ticari ilişkiyi düzenlemekte yetersiz kalabilir.
Sözleşmenin Taraflarının Doğru Belirlenmesi
Sözleşmenin taraf bilgileri formalite değildir.
Gerçek kişinin veya şirketin doğru belirlenmesi, şirketin tam ticaret unvanının yazılması ve imzalayan kişinin temsil yetkisinin bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi gerekir.
Yanlış tüzel kişiyle veya yetkisiz temsilciyle sözleşme kurulması ileride tahsil ve sorumluluk sorunlarına yol açabilir.
Şirketlerde Sözleşme İmzalama ve Temsil Yetkisi
Bir kişinin genel müdür, satış direktörü veya başka bir unvana sahip olması, her işlem bakımından şirketi temsil edebileceği anlamına gelmez.
Ticaret sicili kayıtları, temsil sistemi, imza düzeni ve vekâletnameler sözleşmenin ekonomik değerine ve niteliğine göre kontrol edilmelidir.
Sözleşme Öncesi Belgeler
Asıl sözleşmeden önce gizlilik sözleşmeleri, niyet mektupları, mutabakat metinleri, term sheet veya ön protokoller hazırlanabilir.
Bu belgelerin hukuki niteliğini yalnızca isimleri belirlemez.
“Niyet mektubu” başlıklı bir belgenin bazı hükümleri bağlayıcı olabilir.
Bu nedenle tarafların hangi hükümlerle bağlanmak istediği açıkça düzenlenmelidir.
Gizlilik Sözleşmeleri
Ticari görüşmeler sırasında müşteri bilgileri, fiyatlar, mali bilgiler, teknoloji veya iş modeli gibi bilgiler paylaşılabilir.
Gizlilik sözleşmesinde;
- gizli bilginin kapsamı,
- kullanım amacı,
- kimlere açıklanabileceği,
- gizliliğin istisnaları,
- saklama süresi,
- iade ve imha,
- ihlalin sonuçları
açık biçimde düzenlenmelidir.
Bilginin kişisel veri niteliği taşıması hâlinde kişisel veri mevzuatı ayrıca uygulanır.
Sözleşmenin Konusunun Belirlenmesi
Tarafların ne yapmakla yükümlü olduğu mümkün olduğu kadar açık yazılmalıdır.
“Hizmet verilecektir” şeklindeki genel ifadeler çoğu profesyonel sözleşmede yeterli değildir.
Hizmetin kapsamı, teslim edilecek çıktı, teknik şartlar, zaman çizelgesi, revizyonlar ve kabul kriterleri belirlenebilir.
Mal satışında ürünün niteliği, miktarı, kalite standardı ve teslim şartları ayrıca düzenlenmelidir.
Sözleşmede Bedel ve Ücret
Bedel maddesi yalnızca bir rakamdan oluşmaz.
KDV’nin dahil olup olmadığı, vergilerin ve diğer giderlerin kime ait olduğu, ek işlerin fiyatlandırılması, kur farkı, fatura tarihi, ödeme tarihi, ön ödeme ve fiyat revizyonu gibi konular açık biçimde düzenlenmelidir.
Döviz Cinsinden Sözleşmeler
Türkiye’de yerleşik kişiler arasındaki bazı sözleşmeler bakımından döviz veya dövize endeksli bedel belirlenmesine ilişkin özel mevzuat bulunmaktadır.
Bu nedenle dövizli sözleşmeler yalnızca Türk Borçlar Kanunu bakımından değil, Türk Parasının Kıymetini Koruma mevzuatındaki güncel hükümler açısından da değerlendirilmelidir.
Ödeme Şartları
Ödeme sisteminde vade, ödeme yöntemi, banka hesabı, fatura, kısmi ödeme, mahsup, temerrüt, faiz ve ödeme giderleri belirlenebilir.
Ödeme tarihinin açık veya objektif biçimde hesaplanabilir olması gerekir.
2026 İtibarıyla Faiz Hükümleri
31 Temmuz 2026 tarihinde kanuni faiz sisteminde değişiklik yapılmıştır.
Sözleşmede faiz düzenlenirken yalnızca bir oran yazılması yeterli değildir.
Hangi borca, hangi tarihten itibaren ve hangi faiz türünün uygulanacağı açık biçimde belirlenmelidir.
Ticari sözleşmelerde uygulanabilecek faiz rejimi tarafların sıfatına, işlemin ticari niteliğine ve sözleşme hükümlerine göre değişebilir.
Teslim Şartları
Teslim yalnızca ürünün karşı tarafa bırakılması olarak görülmemelidir.
Teslim yeri, teslim tarihi, taşıma masrafları, riskin hangi anda geçtiği, kontrol yöntemi, teslim belgeleri ve eksik teslimin sonuçları düzenlenebilir.
Uluslararası satışlarda Incoterms kullanılacaksa hangi terimin ve hangi sürümün uygulandığı belirtilmelidir.
Kabul Prosedürü
Özellikle yazılım, proje, inşaat ve hizmet sözleşmelerinde teslim ile kabul farklı aşamalardır.
Müşterinin teslimi ne kadar süre içinde inceleyeceği, hata ve eksikliklerin nasıl bildirileceği ve hangi anda kabul edilmiş sayılacağı önceden belirlenebilir.
Ayıp ve Garanti
Mal veya hizmetin sözleşmeye uygun olmaması hâlinde uygulanacak sistem sözleşmede düzenlenebilir.
Ayıp bildirimi, inceleme, onarım, değişim, yeniden ifa, bedel indirimi ve sözleşmeden dönme gibi hakların kapsamı sözleşmenin niteliğine ve uygulanacak kanuna göre değerlendirilir.
Sözleşmeyle garanti verilmesi kanunun emredici sorumluluk hükümlerini her durumda ortadan kaldırmaz.
Sözleşmesel Sorumluluk
Tarafların sorumluluğu sözleşmelerin en fazla müzakere edilen alanlarından biridir.
Doğrudan zararlar, dolaylı zararlar, kâr kaybı, veri kaybı, üçüncü kişi talepleri ve sorumluluk üst sınırları sözleşmede düzenlenebilir.
Bununla birlikte tarafların emredici hukuk hükümlerine aykırı şekilde bütün sorumluluğu kaldırması mümkün değildir.
Tazminat Taahhütleri
Şirket satın alma, lisans, teknoloji, dağıtım ve hizmet sözleşmelerinde belirli risklerin taraflar arasında nasıl dağıtılacağı tazminat hükümleriyle düzenlenebilir.
Hangi taleplerin kapsama girdiği, bildirimin nasıl yapılacağı, savunmayı kimin yürüteceği, sulh yetkisi, süre ve üst sınırlar açık olmalıdır.
Cezai Şart
Belirli sözleşme yükümlülüklerinin ihlali hâlinde cezai şart kararlaştırılabilir.
Ancak sözleşmenin her maddesine yüksek cezai şart eklenmesi iyi sözleşme hazırlamak anlamına gelmez.
Cezai şartın hangi ihlal hâlinde doğacağı ve tarafların tacir olup olmamasının sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.
Bağlanma Parası, Cayma Parası ve Ön Ödeme
Günlük dilde “kapora” sözcüğü farklı hukuki ödemeler için kullanılabilmektedir.
Bağlanma parası, cayma parası ve ön ödeme aynı hukuki sonuçları doğurmaz.
Sözleşmede yapılan ödemenin hukuki niteliği açıkça belirlenmelidir.
Sözleşmelerde Teminat
İşlemin ekonomik riskine göre banka teminat mektubu, ipotek, rehin, kefalet, garanti veya depozito gibi teminatlar kullanılabilir.
Her teminat aracının şekil ve geçerlilik koşulları farklı olabilir.
Özellikle kefalet gibi özel şekle tabi işlemlerde standart birkaç cümlenin geçerli teminat oluşturduğu varsayılmamalıdır.
Mücbir Sebep
Mücbir sebep hükmü yalnızca deprem, yangın veya savaş gibi olayların listelenmesinden oluşmamalıdır.
Olayın tarafın yükümlülüğü üzerindeki etkisi, bildirim süresi, zararı azaltma yükümlülüğü, ifanın ertelenmesi ve olayın uzun sürmesi hâlinde sözleşmenin sona erdirilip erdirilemeyeceği düzenlenmelidir.
Her ekonomik güçlük mücbir sebep oluşturmaz.
Aşırı İfa Güçlüğü ve Sözleşmenin Uyarlanması
Sözleşme kurulduktan sonra şartların olağanüstü biçimde değişmesi bazı durumlarda TBK m.138 kapsamında uyarlama talebini gündeme getirebilir.
Kur artışı, enflasyon veya maliyet yükselmesi tek başına otomatik olarak sözleşmenin uyarlanması sonucunu doğurmaz.
Kanundaki şartların somut olayda oluşup oluşmadığı değerlendirilmelidir.
Uzun süreli sözleşmelerde fiyat uyarlama mekanizmasının önceden düzenlenmesi bu nedenle yararlı olabilir.
Genel İşlem Koşulları
Bir tarafın çok sayıda sözleşmede kullanmak amacıyla önceden hazırladığı standart hükümler genel işlem koşulları denetimine tabi olabilir.
Bir hükmün sözleşmede yer alması ve imzalanması tek başına bütün hukuki denetimleri ortadan kaldırmaz.
Şaşırtıcı hükümler, tek taraflı değişiklik yetkileri ve karşı taraf aleyhine ağır standart şartlar özellikle değerlendirilmelidir.
Gizlilik Hükümleri
Gizlilik maddelerinde gizli bilginin tanımı, izin verilen kullanım, çalışan veya danışmanlarla paylaşım, kanuni açıklama zorunlulukları, saklama, iade, imha ve sözleşme sonrasındaki yükümlülükler belirlenebilir.
Ticari sır niteliğindeki bilgilerin korunma süresi diğer bilgilerden farklı olabilir.
Sözleşmelerde Kişisel Veriler
Tarafların sözleşme kapsamında kişisel veri işlemesi hâlinde veri koruma hukukundaki görev ve sorumluluklar ayrıca değerlendirilmelidir.
Hangi tarafın veri sorumlusu olduğu, verilerin nerede saklandığı, üçüncü kişiler veya alt hizmet sağlayıcılarla paylaşım, yurt dışı aktarım ve veri ihlallerinde tarafların yükümlülükleri sözleşmenin gerçek veri akışına uygun düzenlenmelidir.
Fikrî Mülkiyet Hakları
Sözleşmenin uygulanması sonucunda yazılım, tasarım, rapor, fotoğraf, metin, veri tabanı, marka veya teknik çizim gibi fikrî ürünler ortaya çıkabilir.
Bu hakların kime ait olduğu, devredilip devredilmediği veya hangi kapsamda lisans verildiği açıkça düzenlenmelidir.
Bir işi yaptıran kişinin bedel ödemiş olması, bütün fikrî hakların her durumda otomatik olarak kendisine geçtiği anlamına gelmez.
Yazılım ve Teknoloji Sözleşmeleri
Yazılım sözleşmelerinde yalnızca yazılımın teslim edileceğinin yazılması yeterli değildir.
Kaynak kod, lisans kapsamı, kullanıcı sayısı, hosting, sunucu, bakım, güncelleme, hata seviyeleri, hizmet seviyesi, veri güvenliği, yedekleme, entegrasyon ve sözleşme sonrasında verilerin geri alınması gibi hususlar ayrıca düzenlenebilir.
Rekabet Etmeme Hükümleri
Dağıtım, bayilik, ortaklık, iş ve şirket satış sözleşmelerinde rekabet etmeme hükümleri kullanılabilir.
Ancak süre, coğrafi alan, faaliyet konusu ve tarafların hukuki sıfatları bakımından kanuni sınırlar bulunmaktadır.
Sözleşmeye çok geniş rekabet yasağı yazılmış olması, hükmün aynı genişlikte uygulanabileceği anlamına gelmez.
Münhasırlık
Bir tarafın belirli ürün, bölge veya müşteri grubu bakımından yalnızca diğer tarafla çalışmasını öngören münhasırlık hükümleri ciddi ticari sonuç doğurabilir.
Münhasırlığın kapsamı, süresi ve performans şartları açık biçimde belirlenmeli; gerekli durumlarda rekabet hukuku bakımından da değerlendirilmelidir.
Sözleşmenin Süresi ve Yenilenmesi
Belirli ve belirsiz süreli sözleşmelerin sona erme sistemleri farklıdır.
Otomatik uzama hükümleri varsa fesih bildiriminin hangi tarihe kadar yapılması gerektiği açıkça belirlenmelidir.
Şirketlerin sözleşme yenileme ve fesih tarihlerini düzenli olarak takip etmesi gerekir.
Sözleşmenin Feshi
Fesih maddelerinde olağan fesih ile haklı nedenle fesih birbirinden ayrılmalıdır.
Ödeme temerrüdü, önemli sözleşme ihlali, ruhsat kaybı, kontrol değişikliği, mali güçlük veya uzun süre devam eden mücbir sebep gibi durumların sonuçları ayrı ayrı düzenlenebilir.
Sözleşmenin Sona Ermesinden Sonra Devam Eden Yükümlülükler
Sözleşmenin sona ermesi tarafların bütün yükümlülüklerini aynı anda sona erdirmez.
Gizlilik, fikrî haklar, ödenmemiş ücretler, verilerin iadesi, şirket cihazlarının teslimi, devam eden garanti veya diğer bazı hükümler sözleşme sonrasında da uygulanabilir.
Sözleşmelerde Bildirim
Bildirim hükümleri uyuşmazlık çıktığında ayrı önem kazanır.
Bildirim adresleri, KEP, noter, e-posta ve adres değişikliklerinin nasıl bildirileceği sözleşmenin niteliğine göre belirlenmelidir.
Her e-postanın kanunen gerekli ihtarın yerine geçeceği varsayılmamalıdır.
Delil Hükümleri
Taraflar sözleşmede bazı kayıtların delil olarak kullanılmasına ilişkin hükümler düzenleyebilir.
Bununla birlikte sözleşme hükümleri Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun emredici hükümlerini bertaraf edemez.
Elektronik kayıtlar, ticari defterler, e-postalar ve sistem loglarının delil niteliği somut uyuşmazlık içinde değerlendirilir.
Yabancılık Unsurlu Sözleşmelerde Uygulanacak Hukuk
Yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelerde hangi ülke hukukunun uygulanacağı kararlaştırılabilir.
Ancak hukuk seçimi Türkiye’de doğrudan uygulanan veya kamu düzenine ilişkin bütün kuralların etkisini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Yetkili Mahkeme
Yetki şartlarının Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na uygun olması gerekir.
Tarafların hukuki sıfatı ve uyuşmazlığın niteliği değerlendirilmeden standart yetki maddesi kullanılmamalıdır.
Tahkim Şartları
Taraflar şartları varsa uyuşmazlığın devlet mahkemeleri yerine tahkim yoluyla çözülmesini kararlaştırabilir.
Tahkim kurumunun, uygulanacak kuralların, hakem sayısının, tahkim yerinin, dilin ve uygulanacak hukukun açık biçimde belirlenmesi gerekir.
Belirsiz veya çelişkili tahkim şartları uyuşmazlığın esası incelenmeden önce uzun yetki tartışmalarına neden olabilir.
Arabuluculuk ve Müzakere Hükümleri
Taraflar sözleşmede uyuşmazlık çıktığında önce müzakere veya arabuluculuk yapılacağını kararlaştırabilir.
Kanunen zorunlu arabuluculuğa tabi uyuşmazlıklarda ise sözleşmede hüküm bulunmasa dahi ilgili dava şartı uygulanır.
Elektronik Sözleşmeler ve Güvenli Elektronik İmza
Türk hukukunda bütün sözleşmelerin fiziksel kağıt üzerinde imzalanması zorunlu değildir.
Kanunen yazılı şeklin arandığı belirli işlemlerde güvenli elektronik imza, ilgili mevzuattaki istisnalar dışında elle atılan imzayla aynı hukuki sonucu doğurabilir.
Bununla birlikte basit elektronik onay ile güvenli elektronik imza aynı hukuki araç değildir.
Sözleşmelerde Versiyon Kontrolü
Ticari ilişkilerde ana sözleşme, ek protokol, sipariş formu, teklif ve genel işlem şartları aynı anda uygulanabilir.
Belgeler arasında çelişki çıkması ihtimaline karşı hangi belgenin öncelikli olduğu ve hangi versiyonun yürürlükte bulunduğu açık biçimde belirlenmelidir.
Ek Protokoller
Mevcut sözleşmenin değiştirilmesi gerekiyorsa hangi maddelerin değiştirildiği açıkça yazılmalıdır.
Yeni düzenlemeler ile eski sözleşme hükümlerinin çelişip çelişmediği ayrıca kontrol edilmelidir.
Sözleşme İncelemesinde Neleri Değerlendiriyoruz?
Bir sözleşme incelenirken yalnızca “hukuka aykırı madde var mı?” sorusuna bakmak yeterli değildir.
Sözleşmenin gerçek ticari modeli karşılayıp karşılamadığı, tarafların yükümlülüklerinin açık olup olmadığı, ödeme, teslim, kabul, temerrüt, sorumluluk, teminat, fesih ve uyuşmazlık çözüm hükümleri birlikte değerlendirilir.
Sözleşmenin hukuken geçerli olması kadar ticari ilişkinin gerçek ihtiyaçlarını karşılaması da önemlidir.
Sözleşmeler Hukuku Kapsamındaki Çalışmalar
Bu alan kapsamında;
- ticari sözleşmelerin hazırlanması,
- mevcut sözleşmelerin incelenmesi,
- sözleşme müzakereleri,
- gizlilik sözleşmeleri,
- satım ve tedarik sözleşmeleri,
- hizmet sözleşmeleri,
- bayilik ve distribütörlük sözleşmeleri,
- acentelik ve franchise sözleşmeleri,
- yazılım ve teknoloji sözleşmeleri,
- lisans sözleşmeleri,
- danışmanlık sözleşmeleri,
- yönetici sözleşmeleri,
- ortaklar arası sözleşmeler,
- pay devir sözleşmeleri,
- şirket satın alma sözleşmeleri,
- kira ve ticari kullanım sözleşmeleri,
- ön protokoller,
- niyet mektupları,
- sulh ve ödeme protokolleri,
- ek protokoller,
- sözleşmenin feshi,
- sözleşmeden doğan alacak ve tazminat uyuşmazlıkları
konularında hukuki danışmanlık ve temsil hizmeti verilmektedir.
Sözleşme Hazırlama Yöntemimiz
Önce ticari veya hukuki ilişkinin nasıl çalışacağı belirlenir.
Tarafların yükümlülükleri açıklaştırılır.
Normal işleyiş düzenlendikten sonra sorun senaryoları ele alınır.
Ödeme yapılmazsa ne olacaktır?
Teslim gecikirse hangi haklar kullanılacaktır?
Mal veya hizmet ayıplıysa nasıl hareket edilecektir?
Taraflardan biri sözleşmeden erken çıkmak isterse ne olacaktır?
Gizli bilgi açıklanırsa hangi hükümler uygulanacaktır?
Taraflardan biri yükümlülüğünü yerine getiremezse sözleşme nasıl devam edecektir?
Uyuşmazlık hangi yöntemle ve nerede çözülecektir?
İyi hazırlanmış sözleşme, bu soruların mümkün olan kısmını uyuşmazlık çıkmadan önce cevaplandırır.
Son güncelleme: 6 Eylül 2026
Mutluer Hukuk Bürosu
Avukat Arabulucu Enver Alper Mutluer
Şişli – İstanbul
