Anayasa İktidarın Yetki Belgesi Değil, Milletin Frenidir: 2026 “Yeni Anayasa” Dayatmasına Kemalist Bir Hukukçunun Reddiyesi

Türkiye Cumhuriyeti’nin 12 Eylül darbesinin ürünü olan 1982 Anayasası’ndan kurtulması meşru ve ertelenemez bir haktır. Ancak apoletli vesayeti tasfiye etme bahanesiyle yerine sivil bir tek adam tahakkümü inşa etmenin adı “demokratikleşme” olamaz.

Bir anayasanın kıymeti, kapağındaki imzanın sivil olmasıyla değil; siyasal iktidarın bileğine ne kadar sağlam kelepçe vurduğuyla, yurttaşı devlete karşı nasıl koruduğuyla ölçülür.

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum’un Eylül 2026’da kamuoyuna sunduğu metin, madde madde yazılmış bir anayasa taslağı değil; rejimin istikametini açık eden bir siyasi manifestodur. Bu metin bir yandan ilk dört maddenin, üniter yapının ve laikliğin muhafaza edileceğini söyleyerek topluma yatıştırıcı sinyaller vermekte; diğer yandan mevcut Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ni ve yürütmenin mutlak tahakkümünü yeni anayasanın “dokunulmaz omurgası” ilan etmektedir.

Kemalist bir avukatın vazifesi, iktidarın çizdiği bu sınırları alkışlamak değil; anayasanın kalbine vurulmak istenen neşteri teşhir etmektir.

Hukukçunun sorusu nettir: Gösterin bakalım freni!

İktidarı sınırlamayan, yargıyı bağımsız kılmayan, denetim mekanizmalarını felç eden bir metin anayasa değil; olsa olsa sivil mühürlü bir fermandır.

1. Denge ve Denetim Masalı: Saray Kararnamesi Milletin Meclisini Ezemez

Kemalizm; egemenliğin şahıstan, zümreden, saraydan ya da cemaatten alınıp kayıtsız şartsız millete verilmesidir. Kuvvetler ayrılığı ise devlet gücünün tek bir ihtirasın elinde toplanmasını engelleyen yegâne sigortadır.

2017 değişiklikleriyle yasama felç edilmiş, yürütme tek elde toplanmış, bakanların Meclise hesap verme zorunluluğu fiilen kaldırılmıştır. Uçum’un 2026 manifestosu bu sisteme dokunulmayacağını peşinen ilan ediyor:

• Çelik Gibi Denetim Mekanizmaları Şarttır: Gerçek bir anayasada yürütme, her an Meclisin ve hukukun denetimi altında olmak zorundadır. Bakanların Meclise gelip hesap vermediği, milletvekillerinin soru önergelerinin sümen altı edildiği, Meclis araştırmalarının kâğıt üzerinde kaldığı bir düzende denetimden söz edilemez. Gensoru ve etkili soruşturma yolları anayasaya geri dönmelidir.

• Kararnameyle Kanun Alanı Gasp Edilemez: Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin sınırları kâğıt üzerinde bırakılmış, Meclisin yasama tekeli aşındırılmıştır. Kararnamelerin sınırını kesin çizgilerle daraltmayan hiçbir metin demokratik olamaz.

2. Devlette Çürümenin Panzehiri: Liyakat Anayasal Bir İlke Olmalıdır

Devlet kadroları cemaatlerin, tarikatların, akraba ağlarının ya da parti teşkilatlarının arpalığı değildir. Devletin omurgasını liyakat ayakta tutar.

• Sadakat Değil, Ehliyet: Yeni anayasa iddia edildiği gibi bu devleti geleceğe taşıyacaksa, “Devlet yönetiminde ve kamu hizmetine alınmada liyakat esastır” hükmü anayasanın temel ilkeleri arasına tartışmasız bir kural olarak yazılmalıdır.

• Mülakat adı altındaki partizan kadrolaşmaya, torpile ve sadakat yarışına anayasal düzeyde set çekilmelidir. Hak edenin hak ettiği makama geldiği bir bürokrasi, güçlü ve adil bir Cumhuriyetin olmazsa olmazıdır.

3. Yüksek Yargı İktidarın Noteri Olamaz: Anayasa Mahkemesi Asla Kaldırılamaz!

Yargı bağımsızlığı bir lüks değil, yurttaşın can ve mal güvenliğidir. HSK’nın yapısı yürütmenin güdümünden kurtarılmadan, yüksek mahkemelerin kurumsal zırhı güçlendirilmeden adalet sağlanamaz.

• Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay Çok Sağlam Olmalıdır: Yargıtay adli adaletin, Danıştay yürütmenin eylem ve işlemlerine karşı yurttaşın sığınağının, Sayıştay ise milletin ödediği vergilerin bekçisidir. Sayıştay’ın denetim yetkisini kuşa çeviren, kamu ihalelerini ve harcamalarını denetim dışı bırakan anlayış tasfiye edilmelidir. Danıştay, idarenin her türlü hukuksuzluğuna anında “dur” diyebilecek yargısal cesaret ve teminata kavuşturulmalıdır.

• Anayasa Mahkemesi Tartışma Konusu Dahi Yapılamaz: İktidar çevrelerinde ve ortaklarında zaman zaman dillendirilen “AYM kapatılsın”, “yetkileri tırpanlansın” hezeyanları açık bir anayasal darbe çağrısıdır. Anayasa Mahkemesi kaldırılamaz, üyelerinin atanması tek bir makamın inisiyatifine bırakılamaz, yetkileri zayıflatılamaz! AYM, çoğunluğun gücünü arkasına alanların hukuku çiğnemesini engelleyen son kaledir. Mahkemenin bireysel başvuru yetkisi genişletilmeli; verdiği kararların tartışmasız bağlayıcılığı (m. 153) yerel mahkemelere ve idareye karşı demir bir yaptırımla korunmalıdır. Kararı uygulamayan yargıç ve kamu görevlisi meslekten men edilmelidir.

4. Üniter Devletin ve Eşit Yurttaşlığın Çelik Çekirdeği: Madde 42 ve Madde 66

Yeni anayasa tartışmasında asıl perde arkası niyet, ilk dört maddeye “dokunmuyoruz” derken Cumhuriyetin kurucu harcını oluşturan temel maddeleri aşındırmaktır. Bir Kemalist hukukçu için kırmızı çizgi yalnızca ilk dört maddeden ibaret değildir.

42. ve 66. maddeler, ilk dört maddenin etten ve kemikten koruyucu zırhıdır:

Madde 42: Tevhid-i Tedrisat ve Laik Bilimsel Eğitimin Teminatıdır

Anayasa’nın 42. maddesi açık ve emredicidir:

“Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılâpları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır… Türkçeden başka hiçbir dil, eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez.”

Bu maddeyi “özgürlük”, “çoğulculuk” veya “anadilde eğitim” kılıfıyla esnetmeye kalkanlar, Türkiye Cumhuriyeti’nin ulus-devlet niteliğini ve eğitim birliğini (Tevhid-i Tedrisat) parçalamak isteyenlerdir. Eğitimin Atatürk ilke ve devrimlerinden koparılması, tarikat ve cemaat kuşatmasına terk edilmesi demektir. Türkçe eğitimin aşındırılması ise milletin ortak hafızasını ve üniter yapıyı dinamitlemektir. Madde 42’nin tek bir kelimesine dahi dokunulamaz!

Madde 66: Etnik Değil, Eşit ve Hukuki Yurttaşlığın Güvencesidir

Anayasa’nın 66. maddesi Kemalist Cumhuriyetin yurttaşlık felsefesidir:

“Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür.”

Bu tanım etnik, ırki veya biyolojik bir tanım değildir. 1924 Anayasası’nın 88. maddesinden tevarüs eden; dili, dini, ırkı ve kökeni ne olursa olsun bu topraklar üzerinde yaşayan herkesi eşit yurttaş kılan hukuki ve siyasi bir üst kimliktir. “Türk milleti” tanımını anayasadan silmek veya 66. maddeyi sulandırarak alt kimlikler üzerinden anayasal parçalanma yaratmak isteyenlerin hesabı, Sevr zihniyetinin hortlatılmasıdır. 66. madde, Türkiye Cumhuriyeti’nin çimentosudur; tartışılamaz, kaldırılamaz, değiştirilemez!

5. “Kurucu Meclis” Masalı ve Türk Milletinin Meşru Direnme Hakkı

Uçum metninde TBMM’nin “temsili kurucu irade” yetkisiyle hareket edeceği tezi işlenmektedir. Bu iddia anayasa hukuku açısından açık bir saptırmadır.

Mevcut Meclis, bir devrimin ardından sıfırdan devlet kuran “asli kurucu meclis” değildir. Yetkisini 1982 Anayasası’ndan alan, Anayasa’nın 175. maddesiyle sınırları çizilmiş ve 4. maddenin bağlayıcılığı altında görev yapan “tali (kurulmuş) kurucu iradedir”. Kendi meşruiyetini aldığı anayasanın kurucu felsefesini, ilk dört maddesini, Madde 42’deki milli eğitim esasını ve Madde 66’daki kurucu yurttaşlık bağını lağvetme yetkisine sahip değildir.

Hukukun sınırları çiğnenir; Cumhuriyetin temel nitelikleri, üniter yapı, laiklik, Madde 42 ve Madde 66 arkadan dolanılarak tasfiye edilmeye kalkışılırsa, meşruiyet zeminini iktidar kendi eliyle yok etmiş olur.

İşte o noktada Anayasa’nın Başlangıç hükümleri devreye girer.

1982 Anayasası’nın Başlangıç metni; Türk milletinin bağımsızlık ve egemenlik iradesini, Atatürk inkılaplarına bağlılığını ve anayasal düzenin meşruiyet temelini açıkça ilan eder:

“Millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsız şartsız Türk Milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmaya yetkili kılınan hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk dışına çıkamayacağı…”

Anayasa hukuku doktrininde ve evrensel hukukta değişmez bir kural vardır:

Bir siyasal iktidar anayasal düzeni ortadan kaldırmaya, devletin kurucu felsefesini tasfiye etmeye ve meşruiyetini yitirerek keyfi bir tahakküm kurmaya yönelirse; Türk Milleti için anayasal ve evrensel bir meşru müdafaa olan direnme hakkı (ius resistendi) doğar.

Hiçbir siyasi çoğunluk, milletin varlığını borçlu olduğu Cumhuriyet esaslarını hile-i şer’iyye yollarıyla yok edemez. Egemenlik kayıtsız şartsız milletinse; o egemenliği gasp etmeye kalkanlara karşı milletin kendi varlığını, hukukunu ve cumhuriyetini meşru yollarla savunma hakkı engellenemez.

Tabelayı Boyayıp Kolonları Kesemezsiniz

İlk dört madde Cumhuriyet binasının dış tabelasıysa; Madde 42, Madde 66, Sayıştay, Danıştay, Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve liyakat ilkesi o binayı ayakta tutan taşıyıcı kolonlardır.

Tabelaya “dokunmadık” deyip binanın kolonlarını kesmenize, yargıyı Saray’a bağlamanıza, liyakati yok edip devleti tarumar etmenize bu ülkenin Kemalist hukukçuları ve Türk Milleti asla geçit vermeyecektir. Bizim; zayıfı güçlüye, yurttaşı devlete karşı koruyan, devleti ve kurumlarını iktidara karşı koruyan; muktedir kim olursa olsun onu hukuka boyun eğdiren, tam bağımsız ve denetleyici bir Cumhuriyet Anayasası’na ihtiyacımız var!

Bu devlet şahısların mülkü değildir. Türkiye Cumhuriyeti, tüm kurum ve kuruluşlarıyla, bağımsız yüksek yargısıyla, liyakatli bürokrasisiyle, laik eğitimi ve eşit yurttaşlık bilinciyle ilelebet yaşayacak ve yaşatılacaktır!

Milletin ihtiyacı olan metin; muktedirlerin iktidarını perçinleyen bir tahakküm belgesi değil; iktidar kim olursa olsun onu millet adına zapturapt altına alan tam bağımsız bir Cumhuriyet Anayasasıdır!

O anayasa milletin hakkını korumak için vardır; muktedirin tahtını sağlama almak için değil!

Avukat, Uzman Arabulucu Enver Alper Mutluer

[Hakkımızda]

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu olan Av. Arb. Enver Alper Mutluer, 19 yılı aşan mesleki tecrübesiyle avukatlık, hukuki danışmanlık ve arabuluculuk faaliyetlerini İstanbul merkezli olarak sürdürmektedir.

2007 yılından bu yana İstanbul 1 No.lu Barosu’na 34169 no’lu sicil ile kayıtlı olan Mutluer, 2011 yılında kurduğu Mutluer Hukuk Bürosu bünyesinde; ticaret ve şirketler hukuku, ceza hukuku, iş hukuku, aile ve miras hukuku, gayrimenkul ve inşaat hukuku, sözleşmeler hukuku ile diğer özel hukuk uyuşmazlıklarında gerçek ve tüzel kişilere hukuki hizmet vermektedir.

Arabuluculuk Sicil No: 4326 kapsamında İş, Ticaret, Tüketici, Banka ve Finans ile Sigorta Hukuku alanlarında uzman arabulucudur.

Hukuki uyuşmazlığınızın, dosyanızın veya sözleşmenizin somut koşulları çerçevesinde değerlendirilmesi için görüşme randevusu oluşturabilirsiniz.

[Randevu Oluştur]  [İletişime Geç]

Mutluer Hukuk Bürosu – Şişli / İstanbul (Kanyon AVM yanı)
📞 0 532 263 41 65
✉️ av.alper@mutluer.av.tr

Her hukuki uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir. İnternet sitesindeki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir ve hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.