Tahkim
Tahkim, tarafların aralarında doğmuş veya ileride doğabilecek belirli uyuşmazlıkların devlet mahkemeleri yerine bağımsız hakem veya hakem kurulu tarafından kesin ve bağlayıcı biçimde karara bağlanmasını kararlaştırdıkları özel yargılama yöntemidir.
Tahkim yalnızca uluslararası şirketler arasında kullanılan bir uyuşmazlık çözüm yöntemi değildir.
İnşaat,
enerji,
uluslararası satış,
dağıtım,
ortaklık,
şirketler hukuku,
finans,
lojistik,
teknoloji,
fikrî mülkiyet
ve başka ticari ilişkiler tahkime konu olabilir.
Bununla birlikte her uyuşmazlık tahkime elverişli değildir.
İç Tahkim ve Milletlerarası Tahkim
Türkiye’de tahkim yargılamasında uygulanacak hukuk uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir.
Türkiye’de bulunan ve yabancılık unsuru taşımayan tahkimlerde Hukuk Muhakemeleri Kanununun tahkim hükümleri uygulanır.
Yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklarda esas olarak 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır.
Yabancı ülkede verilen hakem kararlarının Türkiye’deki etkisinde ise New York Sözleşmesi ve milletlerarası özel hukuk hükümleri önem taşır.
Tahkime Elverişlilik
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri uyuşmazlıklar tahkime götürülemez.
Türkiye’de bulunan taşınmazların aynına ilişkin uyuşmazlıklar da tahkime elverişli değildir.
Aile hukuku, kişisel statü ve kamu hukukunun belirli alanlarında tahkim anlaşmasıyla devlet yargısı dışına çıkılması mümkün değildir.
Sözleşmeye “her türlü uyuşmazlık tahkimde çözülür” yazılması, tahkime elverişli olmayan uyuşmazlığı tahkime elverişli hâle getirmez.
Tahkim Anlaşması
Tahkim Şartı
Tahkim anlaşması bağımsız bir sözleşme olarak yapılabileceği gibi esas sözleşmenin içerisinde tahkim şartı olarak da düzenlenebilir.
Tahkim şartında mümkün olduğu ölçüde;
tahkim kurumu,
tahkim yeri,
hakem sayısı,
tahkim dili,
uygulanacak hukuk,
tahkim kuralları
ve tahkimin kapsamı
açık biçimde belirlenmelidir.
Patolojik Tahkim Şartları
Bir sözleşmeye yalnızca “uyuşmazlıklar tahkimde çözülecektir” yazılması bazı ilişkilerde yeterli olmakla birlikte, belirsiz veya çelişkili tahkim şartları ileride ayrıca uyuşmazlık doğurabilir.
Özellikle;
birden fazla tahkim kurumunun aynı anda yetkili gösterilmesi,
mevcut olmayan kurum adının yazılması,
mahkeme ve tahkimin aynı uyuşmazlık için çelişkili biçimde zorunlu gösterilmesi
tahkim şartının uygulanmasını güçleştirebilir.
Tahkim şartı sözleşmenin sonunda alışkanlıkla eklenen standart paragraf olarak görülmemelidir.
Yazılı Şekil
Tahkim anlaşmasının yazılı şekilde yapılması gerekir.
İmzalı sözleşme yanında kanundaki şartlarla elektronik haberleşme ve karşılıklı yazılı beyanlar da yazılı şekil şartının yerine getirilmesinde etkili olabilir.
Tahkim Şartının Bağımsızlığı
Ana sözleşmenin geçersiz olduğu iddiası tahkim şartını otomatik olarak geçersiz hâle getirmez.
Tahkim anlaşmasının geçerliliği ana sözleşmeden ayrı değerlendirilebilir.
Hakemin Kendi Yetkisi Hakkında Karar Vermesi
Hakem veya hakem kurulu kendi yetkisinin bulunup bulunmadığı hakkında karar verebilir.
Tahkim anlaşmasının geçersiz olduğu veya uyuşmazlığın tahkim şartının kapsamına girmediği iddiaları tahkim yargılamasında incelenebilir.
Yetki itirazının zamanında ileri sürülmesi önemlidir.
Hakem Seçimi
Tahkimin önemli özelliklerinden biri tarafların uyuşmazlığı çözecek hakem veya hakemlerin belirlenmesinde söz sahibi olabilmesidir.
İnşaat, enerji, finans veya teknoloji uyuşmazlıklarında ilgili konuda deneyimli hakemin seçilmesi yargılamanın niteliğini doğrudan etkileyebilir.
Hakem bağımsız ve tarafsız olmalıdır.
Taraflarla veya uyuşmazlıkla bağlantı yaratabilecek durumların açıklanması gerekir.
Kurumsal ve Ad Hoc Tahkim
Kurumsal tahkimde yargılama ISTAC, ICC veya kararlaştırılan diğer tahkim kuruluşunun kuralları ve idari desteği altında yürütülür.
Ad hoc tahkimde taraflar ve hakem kurulu yargılamayı doğrudan yürütür.
Kurumsal tahkim özellikle hakem atanması, hakemin reddi, masraflar ve sekretarya hizmetleri bakımından öngörülebilirlik sağlayabilir.
İstanbul Tahkim Merkezi – ISTAC
İstanbul Tahkim Merkezi yerli ve milletlerarası ticari uyuşmazlıkların çözümü için kurumsal tahkim hizmeti sunmaktadır.
ISTAC sisteminde normal tahkimin yanında seri tahkim, Acil Durum Hakemi ve Med-Arb gibi özel yöntemler bulunmaktadır.
ISTAC Seri Tahkim
Eylül 2026 itibarıyla uyuşmazlık miktarı 5.000.000 TL’yi geçmiyorsa ISTAC Seri Tahkim Kuralları uygulanabilir.
Seri tahkim tek hakemle ve kural olarak üç aylık bir yargılama süresi içerisinde nihai karar verilmesini amaçlayan hızlandırılmış sistemdir.
Tarafların anlaşması ve tahkim kuralları çerçevesinde somut uyuşmazlıkta seri tahkimin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca kontrol edilmelidir.
Acil Durum Hakemi
Tahkim kurulu henüz oluşturulmadan önce acil geçici hukuki koruma ihtiyacı ortaya çıkabilir.
ISTAC Acil Durum Hakemi mekanizması bu aşamada hızlı karar verilmesini sağlar.
Acil Durum Hakemi dosyayı aldıktan sonra kural olarak en geç yedi iş günü içinde karar verir.
Bu süre hakemin gerekçeli talebi veya gerekli görülmesi hâlinde Divan Başkanı tarafından uzatılabilir.
Acil Durum Hakemi, uygun görürse geçici hukuki koruma kararını teminat verilmesine bağlayabilir.
Devlet Mahkemelerinden Geçici Koruma
Tahkim anlaşmasının bulunması tarafların her durumda devlet mahkemelerinden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz istemesini engellemez.
Hakemin verdiği tedbirin üçüncü kişilere etkisi veya cebren uygulanması bakımından mahkeme desteğine ihtiyaç duyulabilir.
Tahkim ile devlet yargısının geçici hukuki koruma yetkileri birlikte değerlendirilmelidir.
Med-Arb
Taraflar uyuşmazlığın önce arabuluculukla çözülmesini, anlaşma sağlanmazsa tahkime geçilmesini kararlaştırabilir.
Bu sistem Med-Arb olarak adlandırılır.
Arabuluculukta elde edilen gizli bilgilerin tahkime taşınmaması ve arabulucu ile hakemin rolleri tarafsızlık açısından dikkatle tasarlanmalıdır.
Tahkim Yargılamasının Temel İlkeleri
Tahkim devlet yargısına göre daha esnek usul imkânı sağlayabilir.
Ancak bu esneklik tarafların temel usul haklarının ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Tarafların eşitliği ve hukuki dinlenilme hakkı tahkim yargılamasında da korunmalıdır.
Taraflara iddia, savunma ve delillerini sunma konusunda gerçek fırsat verilmelidir.
Bu temel hakların ciddi biçimde ihlal edilmesi hakem kararının iptalinde önem taşıyabilir.
Deliller
Tahkimde;
sözleşmeler,
ticari defterler,
e-postalar,
elektronik kayıtlar,
tanıklar,
uzman görüşleri,
teknik raporlar,
bilirkişi incelemeleri
kullanılabilir.
Hakem kurulu uyuşmazlığın niteliğine göre delil sunum sistemini belirleyebilir.
Milletlerarası tahkimde taraflar IBA Delil Kuralları gibi uluslararası usul araçlarından yararlanmayı kararlaştırabilir.
Tahkimde Gizlilik
Tahkim devlet mahkemesindeki aleni yargılamaya göre daha mahrem yürütülebilir.
Ancak bütün tahkim yargılamalarının kanun gereği mutlak biçimde gizli olduğu şeklindeki genelleme doğru değildir.
Gizliliğin kapsamı;
uygulanacak tahkim kuralları,
tarafların sözleşmesi,
ticari sırların niteliği
ve uygulanacak hukuk
üzerinden belirlenmelidir.
Hakem Kararı
Hakem veya hakem kurulu uyuşmazlık hakkında bağlayıcı karar verir.
Hakem kararının taraflardan birinin hukuki değerlendirmesine aykırı olması tek başına iptal sebebi değildir.
Tahkimde uyuşmazlığın esası olağan mahkeme kanun yolunda olduğu gibi baştan sona yeniden görülmez.
Kararın Düzeltilmesi, Yorumu ve Tamamlanması
Hakem kararında hesap veya yazım hatası bulunması, belirli hükmün açıklanmasına ihtiyaç duyulması veya ileri sürülmüş bir talep hakkında karar verilmemiş olması hâlinde kanun ve tahkim kurallarında öngörülen düzeltme, yorum veya tamamlama yolları kullanılabilir.
Bu yolların süreleri ile iptal davası süreleri birlikte takip edilmelidir.
HMK Kapsamında Hakem Kararının İptali
İç tahkimde hakem kararına karşı klasik anlamda istinaf veya temyiz yoluyla uyuşmazlığın esasının yeniden incelenmesi mümkün değildir.
Hakem kararına karşı kanunda sınırlı olarak sayılan nedenlerle iptal davası açılabilir.
HMK kapsamındaki iptal davası tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır.
İptal davası süresi hakem kararının veya düzeltme, yorum ve tamamlama kararının taraflara bildirilmesinden itibaren bir aydır.
İptal davası açılması kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz. Kanundaki koşullarla icranın durdurulması talep edilebilir.
İptal Sebepleri
Mahkeme hakem kararının esasını yeniden yargılamaz.
Tahkim anlaşmasının geçersiz olması,
hakem seçimindeki ciddi usulsüzlük,
hakemin yetkisini aşması,
tahkim süresinin aşılması,
tarafların eşitliği veya hukuki dinlenilme hakkının ihlali,
uyuşmazlığın tahkime elverişli olmaması,
kamu düzenine aykırılık
gibi kanunda düzenlenen sınırlı sebepler incelenir.
Milletlerarası Tahkim Kararının İptali
4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanununa tabi ve tahkim yeri Türkiye olan hakem kararlarında da temel kanun yolu iptal davasıdır.
İptal davası süresi kararın veya düzeltme, yorum ya da tamamlama kararının bildirilmesinden itibaren otuz gündür.
Milletlerarası Tahkim Kanununda iptal davasının açılması hakem kararının icrasını kendiliğinden durdurur.
HMK kapsamındaki iç tahkim ile Milletlerarası Tahkim Kanunundaki bu fark özellikle önemlidir.
Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi
Tahkim yeri yabancı ülkede olan hakem kararının Türkiye’de icra edilmesi için tanıma ve tenfiz sistemi gündeme gelir.
Türkiye, 1958 tarihli New York Sözleşmesine taraftır.
Sözleşmenin uygulama alanına giren kararlar bakımından New York Sözleşmesi esas alınır.
Mahkeme yabancı hakem kararının esasını yeniden yargılamaz.
Tahkim anlaşmasının geçerliliği,
savunma hakkı,
hakemin yetkisi,
kararın bağlayıcılığı,
tahkime elverişlilik,
kamu düzeni
gibi sınırlı tenfiz ret sebepleri değerlendirilir.
Tahkim Şartı Ne Zaman Hazırlanmalıdır?
Tahkim, uyuşmazlık çıktıktan sonra düşünülmesi gereken bir yöntem değildir.
En sağlıklı sistem ticari sözleşme hazırlanırken olası uyuşmazlığın niteliğinin öngörülmesidir.
Küçük ve tamamen yerel uyuşmazlık için yüksek maliyetli milletlerarası tahkim gereksiz olabilir.
Buna karşılık yüksek değerli, teknik, uluslararası veya gizlilik ihtiyacı güçlü ticari ilişkilerde tahkim önemli avantaj sağlayabilir.
Uyuşmazlık çözüm maddesi sözleşmenin sonunda alışkanlıkla bırakılan standart paragraf değil, sözleşmenin ekonomik mimarisinin parçası olmalıdır.
Tahkim Kapsamındaki Çalışmalar
Mutluer Hukuk Bürosu; tahkim şartlarının hazırlanması ve incelenmesi, yerli ve milletlerarası tahkim yargılamaları, ISTAC ve diğer kurumsal tahkim süreçleri, hakem seçimi, yetki itirazları, geçici hukuki koruma talepleri, inşaat ve ticari uyuşmazlıklar, hakem kararlarının düzeltilmesi, yorumlanması ve tamamlanması, hakem kararlarının iptali ve yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizinde hukuki danışmanlık ve temsil hizmeti vermektedir.
Son güncelleme: 7 Eylül 2026
Mutluer Hukuk Bürosu
Avukat Arabulucu Enver Alper Mutluer
Şişli – İstanbul
